Kripto para haczi son dönemde sıkça gündeme gelen bir konu haline gelmiştir. Hukuk büromuz, kripto varlıklar üzerinde haciz işlemleri konusunda hukuki hizmet vermektedir. Bu yazımızda kısaca temel tanımlar ve dayanak maddeler üzerinde duracağız.
Haczin Tanımı ve Genel İlkeler
Haciz, cebri icra organı tarafından borçlunun malvarlığına el konulmasıdır ve alacağın tahsilini sağlamak amacıyla uygulanır. İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında, haciz talebinden itibaren en geç üç gün içinde haczin yapılması zorunludur. İİK m.85 uyarınca haciz, borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahıslarda bulunan taşınır, taşınmaz mallar ile alacak ve haklar üzerinde alacak miktarını karşılayacak şekilde gerçekleştirilir.
Yargıtay 12. HD., E. 2016/9418 K. 2016/12308 T. 26.4.2016
“Haciz cebri icra organı tarafından yapılan devlete ait egemenlik tasarrufu olup icra takibinin konusu olan belli bir para alacağının ödenmesini sağlamak için bu yolda istemde bulunan alacaklı lehine söz konusu alacağı karşılayacak miktar ve değerdeki borçluya ait mal ve haklara icra memuru tarafından hukuken el konulmasıdır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 79/1. maddesi gereğince, icra dairesinin, haciz talebinden itibaren en geç 3 gün içinde haczi yapması gerekir.”
Kripto Paraların Hukuki Niteliği ve Haczi
Kripto varlıklar, dağıtık defter teknolojisi kullanılarak elektronik ortamda oluşturulan, dijital ağlar üzerinden dağıtılan ve değer veya hak ifade eden gayri maddi varlıklardır. Sermaye Piyasası Kanunu (SPK) kapsamında kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve kripto varlıkların saklanması, transferi ve denetimi özel düzenlemelere tabidir.
Sermaye Piyasası Kanunu Madde 3
“aa) Cüzdan: Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bu varlıklara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamaları,
bb) Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları,
cc) Kripto varlık hizmet sağlayıcı: Platformları, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşları ve bu Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımı dâhil olmak üzere kripto varlıklarla ilgili olarak hizmet sağlamak üzere belirlenmiş diğer kuruluşları,
çç) Kripto varlık saklama hizmeti: Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanmasını, yönetimini veya Kurulca belirlenecek diğer saklama hizmetlerini,
dd) Platform: Kripto varlık alım satım, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerin bir veya daha fazlasının gerçekleştirildiği kuruluşları,
ifade eder.”
Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Yükümlülükleri ve Kripto Para Haciz İşlemleri
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, müşterilere ait kripto varlıkları ve nakitleri kendi malvarlıklarından ayrı tutmak zorundadır ve bu varlıklar, hizmet sağlayıcıların borçları nedeniyle haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez. Haciz ve benzeri idari ve adli talepler, kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yerine getirilir ve bilişim sistemleri vasıtasıyla elektronik ortamda haciz işlemleri uygulanır.
Sermaye Piyasası Kanunu Madde 35/C
“(7) Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar, kripto varlık hizmet sağlayıcıların mal varlığından ayrı olup, kayıtlar da bu hükme uygun olarak tutulur. Müşterilerin her ne suretle olursa olsun kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde bulunan nakit ve kripto varlıkları, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının borçları nedeniyle, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının mal varlığı ise müşterilerin borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından müşteri nakitlerinin bankalarda tutulmasına ilişkin olarak bu Kanunun 46 ncı maddesinin yedinci ve sekizinci fıkraları kripto varlık hizmet sağlayıcıları bakımından da uygulanır.”
Sermaye Piyasası Kanunu Madde 99/B
“(7) Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklara ilişkin tedbir, haciz ve benzeri her türlü idari ve adli talepler münhasıran kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yerine getirilir. Nakit ve kripto varlıkların bilişim sistemleri vasıtasıyla sorgulanması ve elektronik ortamda haczi hakkında 2004 sayılı Kanunun 78 inci maddesi uygulanır. 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip edilecek alacaklar için de bilişim sistemleri vasıtasıyla sorgulama yapılabilir ve elektronik ortamda haciz tatbik edilebilir. Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklara adli makamlarca el konulması hâlinde, el konulan varlıkların Kurulca yetkilendirilmiş saklama hizmeti sağlayan kuruluşlar nezdinde oluşturulan cüzdanlarda muhafazası için gerekli tüm işlemler adli makamlarca tesis edilir.”
Üçüncü Kişilerdeki Alacakların Haczi
Borçlunun üçüncü kişide bulunan alacaklarının haczi, İİK’nın 89. maddesi uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilmesi suretiyle yapılır. Üçüncü kişi, haciz bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir; itiraz etmemesi halinde mal elinde ve borç zimmetinde sayılır. Üçüncü kişide henüz mevcut olmayan alacakların haczi mümkün değildir.
İcra Memurunun Takdir Yetkisi
İcra memurunun haciz talebini yerine getirme konusunda genel olarak takdir yetkisi yoktur; ancak, İİK’nın 82. maddesine eklenen son fıkra uyarınca, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirme ve talebi kabul veya reddetme yetkisi bulunmaktadır. Kripto para haczi her ne kadar hukuken mümkün olsa da, zaman zaman icra memurları haciz talebini reddedebilmektedir. Önemle ifade etmek gerekir ki kripto para olarak ifade ettiğimiz kripto varlıklar tam anlamıyla haczedilebilir. Kripto varlık haciz talebinin reddine dair kararlar hukuka aykırıdır ve şikayete konu edilebilir.
Sonuç
SPK m.99/B/7 açıkça müşteriye ait nakit ve kripto varlıklara ilişkin haciz taleplerinin münhasıran kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından, bilişim sistemleri vasıtasıyla ve elektronik ortamda yerine getirileceğini öngörmektedir.
Dolayısıyla, borçlunun Türkiye’de kayıtlı ve yetkili bir kripto varlık hizmet sağlayıcısı (platform) nezdindeki hesabında bulunan kripto varlıklar, İİK’nın 89. maddesindeki üçüncü kişideki alacakların haczine ilişkin genel ilkelerle ve SPK’nın özel düzenlemeleriyle birlikte değerlendirildiğinde haczedilebilir niteliktedir. Bu süreçte icra dairesinin göndereceği haciz talebi, ilgili platform tarafından elektronik ortamda yerine getirilecek ve hesapta bulunan kripto varlıklar üzerine bloke/haciz işlemi tesis edilecektir.
Bununla birlikte, sürecin doğru yürütülmesi; kripto para haciz talebinin usulüne uygun şekilde, doğru platforma ve doğru hukuki dayanakla yöneltilmesini, üçüncü kişi konumundaki platformun itiraz süresi ve yükümlülüklerinin takibini gerektirmektedir.
Hukuk büromuz, kripto varlıkların haczi, kripto para dolandırıcılığı ve bu alandaki diğer uyuşmazlıklarda hukuki hizmet vermektedir. Bu kapsamda bir alacağınız veya mağduriyetiniz bulunması halinde, haklarınızın korunması ve sürecin etkin şekilde yürütülmesi için büromuza danışmanız önem taşımaktadır.
Telefon: +90 542 838 8386